Μη Μένεις Εκτός mi meneis ektos Μη Μένεις Εκτός Mi Meneis Ektos


Διεθνικός Λαϊκισμός: Η απάντηση στη νίκη Trump (;)

Α
Α

Ο Jonathan Matthew Smucker ίσως έχει δίκιο στη διαπίστωση του ότι το κλειδί στην πρόσφατη εκλογική νίκη του Donald Trump ήταν ότι ο τελευταίος κατανοεί σε βάθος τους λαϊκίστικους καιρούς που ζούμε. Μα, είναι ο Donald Trump λαϊκιστής; Είναι αλήθεια ότι πολύ μελάνι έχει χυθεί προσπαθώντας να δοθεί μια απάντηση σε τούτη την ερώτηση και για να είμαι ξεκάθαρος από την αρχή, ανήκω σε εκείνους που αμφισβητούν τούτο το χαρακτηρισμό. Διότι από τον Trump μέχρι τον Nigel Farage, από την Marine Le Pen και τον Geert Wilders στον Andrzej Duda και τον Norbert Hofer και από εκεί στη "Εναλλακτική για τη Γερμανία" ο λαϊκισμός έχει γίνει το "βολικό όνομα" για να περιγράψει την άνοδο των ακροδεξιών εθνικιστών που παλεύουν να επιστρέψουν στα φαντάσματα του παρελθόντος.
Ο Γιάννης Σταυρακάκης θα το θέσει πολύ εύστοχα σε ένα πρόσφατο κείμενο του, όταν θα διερωτηθεί αν "ο όρος 'λαϊκισμός' είναι το κατάλληλο θεωρητικο-πολιτικό εργαλείο με βάση το οποίο θα έπρεπε να αντιλαμβανόμαστε, να κατηγοριοποιούμε και να συζητήσαμε" (Stavrakakis 2013: 25) την άνοδο της ακροδεξιάς.

"Η νίκη του Trump ίσως αποτελέσει το έναυσμα για ένα παγκόσμιο λαϊκίστικο κύμα", ήταν ο προκλητικός τίτλος ενός άλλου άρθρου στην Washington Post. Προφανώς οι συγγραφείς του εν λόγω άρθρου υιοθετούν την κυρίαρχη και συμβατική αρνητική, και συχνά δαιμονοποιημένη, αντίληψη περί λαϊκισμού, η οποία βλέπει σε αυτόν την μεγαλύτερη απειλή για τη δημοκρατία.
Το παρόν κείμενο θα προσπαθήσει ακριβώς να αντιστρέψει τούτο το επιχείρημα. Πιο συγκεκριμένα, θα υποστηριχθεί ότι ένα διεθνιστικό λαϊκιστικό κίνημα ίσως αποτελέσει την απάντηση στη νίκη του Trump και στην άνοδο ενός ακροδεξιού λόγου που αποκλείει και ο οποίος αποτελεί τον πραγματικό κίνδυνο για τη δημοκρατία.
Είναι δυνατόν να υπάρξει ένας διεθνικός [transnational] λαϊκισμός; Τούτη η ερώτηση αγγίζει μια σειρά από άλλα θέματα: αρχικά, τι είναι ο λαϊκισμός; Είναι ιδεολογία, κίνημα ή πολιτική στρατηγική; Είναι απειλή ή διόρθωση, για να θυμηθούμε τη γνωστή ερώτηση των Cas Mudde και Cristobal Rovira Kaltwasser, για τη δημοκρατία;

Ας τα πάρουμε με μια σειρά. Σχετικά με τον ορισμό θα πρέπει, πράγματι, κανείς να είναι πολύ προσεκτικός και ακριβής. Διότι χωρίς καμία αμφιβολία ο λαϊκισμός είναι από εκείνες τις έννοιες "η σωστή χρήση των οποίων συνεπάγεται αναπόφευκτα ατέλειωτες διαμάχες" και συνεπώς θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί, για να χρησιμοποιήσουμε την ορολογία του Gallie, ως μια "κυρίαρχα αμφισβητούμενη έννοια" (Gallie 1956: 169).
Αυτό σημαίνει ότι ο ορισμός του έχει γίνει ο τόπος ενός ριζικού ανταγωνισμού και ατελείωτων -μάλιστα πολλές φορές άγριων- διαμαχών. Σε τούτο το πλαίσιο, κάποιοι ορίζουν τον λαϊκισμό ως ιδεολογία ή, ακριβέστερα ως μια ιδεολογία ισχνού πυρήνα που βλέπει την κοινωνία διαιρεμένη σε δύο ομάδες, τον "αγνό" λαό ενάντια στη "διεφθαρμένη" ελίτ και θεωρεί ότι η πολιτική θα έπρεπε να είναι η έκφραση της λαϊκής βούλησης (Mudde 2004: 543-4).

Μια άλλη διαδεδομένη αντίληψη υποστηρίζει ότι ο λαϊκισμός συνιστά μια συγκεκριμένη πολιτική στρατηγική/πρακτική, ένα "συγκεκριμένο τρόπο να κάνει κανείς πολιτική" (Helstrom cited in Woods 2014: 14). Τούτη η προσέγγιση δίνει έμφαση στο ρόλο ενός χαρισματικού και πανίσχυρου ηγέτη και στη σύνδεσή του με τον λαό.
Ο Steven Levitsky και ο Kenneth Roberts, για παράδειγμα, θα υποστηρίξουν ότι ο λαϊκισμός αποτελεί την "από τα πάνω πολιτική κινητοποίηση της εκλογικής μάζας από προσωποκεντρικούς ηγέτες που αμφισβητούν τις κατεστημένες πολιτικές και οικονομικές ελίτ εκ μέρους ενός αορίστου/ασαφούς λαού" (Levitsky and Roberts 2011: 3).

Στο σημείο αυτό θα μπορούσε κανείς να φανταστεί την απάντηση του Ερνέστο Λακλάου: "ένα κίνημα δεν είναι λαϊκιστικό επειδή η πολιτική του ή η ιδεολογία του παρουσιάζει κάποια ουσιαστικά περιεχόμενα που αναγνωρίζονται ως λαϊκιστικά, αλλά επειδή παρουσιάζει μια συγκεκριμένη λογική συνάρθρωσης τούτων των περιεχομένων - όποια κι αν είναι αυτά τα περιεχόμενα" (Laclau 2005a: 33).
Αυτό μας φέρνει στη δομική προσέγγιση του λαϊκισμού, η οποία υιοθετείται σε τούτο το κείμενο. Εδώ ο λαϊκισμός είναι μια συγκεκριμένη μορφή λόγου "μια συγκεκριμένη μορφή συνάρθρωσης ανεξάρτητα από τα περιεχόμενα που συναρθρώνονται" (Laclau 2005: 44). Κατανοώντας τον λαϊκισμό ως μορφή λόγου, μετακινούμαστε από τα περιεχόμενα στη δομή, από το οντικό στο οντολογικό.

Κάποιες επιμέρους εισαγωγικές παρατηρήσεις, οι οποίες εξ ανάγκης θα γίνουν με εξαιρετική συντομία: Ο Ερνέστο Λακλάου θα υποστηρίξει πως ο λαϊκισμός είναι μια συγκεκριμένη λογική, η λογική του πολιτικού, όπως θα πει, η οποία χαρακτηρίζεται από μια κατασκευή στο επίπεδο του λόγου ενός λαϊκού υποκειμένου, ενός "εμείς"-του λαού- και του εχθρού/αντιπάλου τους, με άλλα λόγια ενός "αυτοί" - του κατεστημένου.
Ο Francisco Panizza φαίνεται να καταλαβαίνει πολύ καλά τούτο το επιχείρημα όταν τονίζει ότι ο λαϊκισμός είναι "ένας λόγος κατά του status-quo που απλοποιεί τον πολιτικό χώρο με το να διαιρεί συμβολικά τη κοινωνία μεταξύ του "λαού" και του αντιθέτου του" (2005: 3). Για να το θέσουμε διαφορετικά, απελευθερωμένος από συγκεκριμένα περιεχόμενα, ο λαϊκισμός μπορεί να κατανοηθεί ως μια συνάρθρωση ισοδυναμίας ετερογενών αιτημάτων στο όνομα του λαού ενάντια στους καταπιεστές του. Στην κατεύθυνση αυτή θα μπορούσε κανείς να επισημάνει την ύπαρξη δυο κριτηρίων σε κάθε λαϊκιστικό λόγο: (1) την κεντρική αναφορά στο σημαίνον "λαός" και (2) την ανταγωνιστική αντίθεση και τον διαχωρισμό τούτου του λαού από το σύστημα/κατεστημένο.

Ο λαϊκισμός, λοιπόν, είναι μια πολιτική λογική που διχοτομεί το κοινωνικό πεδίο σε δυο αντίπαλα στρατόπεδα. Ίσως αυτό που κατανοεί είναι ότι πολιτική αφορά ακριβώς τη δημιουργία ενός "εμείς" ενάντια σε ένα "αυτοί". Διαφορετικά, αφορά τη δημιουργικά συλλογικών ταυτοτήτων.
Αυτό από μόνο του δεν είναι ούτε κάτι αρνητικό, αντιδημοκρατικό ή δημαγωγικό, αλλά ούτε και κάτι θετικό και δημοκρατικό, αφού δεν είναι όλοι οι λαϊκισμοί ίδιοι. Υπάρχουν αριστεροί και δεξιοί λαϊκισμοί, προοδευτικοί και αντιδραστικοί, λαϊκισμοί που εντάσσουν και άλλοι που αποκλείουν κ.ο.κ. Η ερώτηση που προκύπτει τώρα είναι ποιος τύπος λαϊκισμού είναι επιθυμητός.

Αν συμφωνεί κανείς με τη διαπίστωση ότι ο Donald Trump και οι άλλοι "Trump" ανα τον κόσμο είναι ακροδεξιοί λαϊκιστές και όχι απλά εθνικιστές, ρατσιστές και μισάνθρωποι, αυτό που χρειάζεται για να τους αντιπαρατεθεί είναι ένας αριστερός λαϊκισμός.
Προφανώς ο λόγος του Trump και των ομοίων του είναι ένας ξενοφοβικός λόγος που αποκλείει. Αποκλείει τους πρόσφυγες και τους μετανάστες, μειώνει τις γυναίκες και απειλεί τα δικαιώματα της LGBTQ* κοινότητας.
Από τη άλλη μεριά ένας αριστερός λαϊκισμός θα πρέπει να επικεντρωθεί σε πρακτικές ένταξης. Θα πρέπει, δηλαδή, να κατασκευάσει έναν λαό που περιλαμβάνει τους πρόσφυγες και τους μετανάστες και υπερασπίζεται τα ανθρώπινα δικαιώματα ανεξάρτητα από χρώμα ή σεξουαλικές προτιμήσεις.

Στη δική μου σκέψη τούτος ο λαϊκισμός θα πρέπει επίσης να δώσει έμφαση στον διεθνιστικό του χαρακτήρα.
Και τώρα ερχόμαστε στην κρίσιμη ερώτηση που θέσαμε προηγουμένως: είναι δυνατόν να υπάρξει έναν διεθνικός λαϊκισμός, και αν ναι, ποιες οι δυνατότητες που ανοίξει ένας τέτοιος τύπος λαϊκισμού; Η αλήθεια είναι ότι αν και υπάρχουν αμέτρητες έρευνες πάνω σε διαφορετικές εθνικές περιπτώσεις λαϊκισμού, δεν εχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη ενός διεθνικού λαϊκισμού. Για πολλούς μάλιστα ο διεθνισμός με τον λαϊκισμό είναι εκ διαμέτρου αντίθετα. Ειδικά για εκείνους που ταυτίζουν τον λαϊκισμό με τον εθνικισμό και υποστηρίζουν με εναν ντετερμινιστικό και ουσιοκρατικό τρόπο ότι το σημαινόμενο του λαού ταυτίζεται πάντα και παντού με το έθνος.
Αυτό που πρέπει να τονίσουμε για ακόμη μια φορά είναι ότι η δομική προσέγγιση του Λακλάου, όπου το όλο νόημα είναι να σκεφτούμε τον λαϊκισμό ως μια λογική, μας οδηγεί από μόνη της στην ιδέα του διεθνισμού, εξαιτίας της αποσύνδεσης από το περιεχόμενο, και μας βοηθά να ξεφύγουμε από τα αδιέξοδα του ντετερμινισμού.
Εναλλακτικά, τούτη η αποστασιοποίηση από το περιεχόμενο ανοίγει το δρόμο προς εναν διεθνικό λαϊκισμό, και στην πραγματικότητα προς οτιδήποτε.

Προς τι όμως η έμφαση στον διεθνισμό; Καταρχάς διότι ένας διεθνικός λαϊκισμός θα μπορούσε να θέσει τα σωστά ερωτήματα και να δει τον πραγματικό αντίπαλο του λαού: τον νεοφιλελευθερισμό. Ο αντίπαλος εδώ δεν είναι ο μετανάστης, αλλά οι υπερεθνικοί αντι-δημοκρατικοί θεσμοί και οι διεθνικές ελιτ που προωθούν το νεοφιλεύθερο όραμα της παγκοσμιοποίησης.
Ένας τέτοιος λαϊκισμός που θα έχει ως στόχο να ενώσει σε μια αλυσίδα ισοδυναμίας διαφορετικές εθνικές ταυτότητες θα μπορούσε να αντιταχθεί σε αυτές τις διεθνικές ελιτ. Διότι όπως το θέτει ο Μπαντιού σε ένα διάλογο του με τον Γκοσέ, "όταν έχεις εναν αντίπαλο, πρέπει πρώτα να κοιτάζεις το μέγεθός του" (Badiou and Gauchet 2014: 103).
Έπειτα, ένας διεθνικός λαϊκισμός θα μπορούσε να προσφέρει μια εναλλακτική στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Προσοχή, όχι να απορρίψει την παγκοσμιοποίηση όπως κάνουν σήμερα οι ακροδεξιοί που σηκώνουν τα λάβαρα του απομονωτισμού και του προστατευτισμού, αλλά να παλέψει για μια εναλλακτική εκδοχή της.
Τέλος, διεθνισμός λόγω της αντιφασιστικής αντίστασης που κρίνεται απαραίτητη ώστε να ανατραπεί μια επανάληψη του 1930.

Το DiEM25 που ίδρυσε ο Γιάνης Βαρουφάκης τον περασμένο Φεβρουάριο στο Βερολίνο, κινείται προς τούτη την κατεύθυνση. Επιχειρεί να κατασκευάσει έναν ενεργό, δημοκρατικό και διεθνικό λαό που θα μπορεί να σταθεί ενάντια στις διεθνικές ευρωπαϊκές ελίτ, τις υπερεθνικές αντι-δημοκρατικές δομές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των υπερεθνικών "ανεξάρτητων" αγορών για να υπερασπιστεί τη δημοκρατία.
Συνεπώς, αυτό που χρειάζεται σε παγκόσμιο, τώρα πια, επίπεδο είναι ένα προοδευτικό, διεθνικό λαϊκιστικό κίνημα που θα επιχειρήσει να κινητοποιήσει τα πάθη σε μια δημοκρατική και προοδευτική κατεύθυνση.

Αν η εκλογή Trump παράγει μια τέτοια απάντηση, τότε ίσως υπάρχει κάποια ελπίδα.

ΚΑΤΑΘΕΣΕ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΣΟΥ

Αν θες η άποψή σου να συνδεθεί με το προφίλ σου, συνδέσου πριν την καταθέσεις.

ονοματεπώνυμο 
Από 4 έως 60 χαρακτήρες. Τώρα έχεις  0  χαρακτήρες.

τίτλος 
Από 3 έως 60 χαρακτήρες. Τώρα έχεις  0  χαρακτήρες.

περιεχόμενο   λίγος χώρος; γράψε ένα άρθρο
Από 1 έως 1000 χαρακτήρες. Τώρα έχεις  0  χαρακτήρες.

σύνδεσμος (link)


έξι κεφαλαίοι λατινικοί χαρακτήρες χωρίς κενά


Δεν έχεις συμπληρώσει όλα τα υποχρεωτικά (★) πεδία της φόρμας.
Το μήκος του ονοματεπωνύμου δεν είναι κατάλληλο.
Το μήκος του τίτλου δεν είναι κατάλληλο.
Το μήκος του περιεχομένου δεν είναι κατάλληλο.
Η διεύθυνση (URL) δεν είναι κατάλληλη.

 

Πάνος Παναγιώτου

Μεταπτυχιακός φοιτητής στο Πανεπιστήμιου του Essex στο πρόγραμμα... περισσότερα






Hasta Siempre Comandante...

Divided Britain

Οργάνωση Λευκό Ρόδο, σαν σήμερα...

77 χρόνια από τη μάχη της Cable Street: μια ολόκληρη ζωή

Fast and furious

Έθνος - κράτος και παγκόσμιο στερέωμα

περισσότερα


enfo.gr   Web   Wikipedia   Βικιπαίδεια   YouTube


Ζήσε

Ράνια Κ.




ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΜΕ ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟ ΕΣΕΝΑ.
ΜΗ ΜΕΝΕΙΣ ΕΚΤΟΣ. ΔΩΣΕ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΟ ΔΙΚΟ ΣΟΥ ΧΡΩΜΑ.
ή γράψου στο newsletter 
mobile.enfo.gr + εσύ = bff
εγγραφή / σύνδεση     κοινότητα     λειτουργία     ταυτότητα     ανταπόδοση     προβολή     υποστήριξη     επικοινωνία
Ασφάλεια δεδομένων & πνευματική ιδιοκτησία  |  © 2017 enfo.gr. Με τη χρήση του παρόντος δηλώνεις ότι συμφωνείς με τους όρους χρήσης.